Διαδίκτυο και Πολιτική. Ένα παραμύθι χωρίς καθόλου τέλος

Η προσέγγιση μου στο θέμα του τίτλου ακολουθεί τη φόρμα ενός παραμυθιού. Ενός παραμυθιού που κάποιες μελαγχολικές γιαγιάδες με μαύρα ρούχα μας διηγούνταν όταν είμαστε παιδιά το περασμένο αιώνα. Το παραμύθι όμως που θα διαβάσετε στη συνέχεια δεν στηρίζεται στη πεπατημένη και δεν έχει καλό τέλος ή μάλλον δεν έχει καθόλου τέλος. Όπως τέλος δεν υπάρχει στη Τεχνολογία, αλλά και τη Πολιτική. Άλλωστε δεν υπάρχουν πλέον γιαγιάδες με μαύρα ρούχα.

Προσδοκίες , όραμα, λίγα όνειρα, κάποιες σταγόνες φαντασίας και μετά τι; Με τι ; Ίσως να μας αρκεί ένα κονσέρτο τζαζ μουσικής για να μας χαλαρώσει ή κάποιες στιγμές έντονων ερωτικών πράξεων πριν τις δημιουργικές αναζητήσεις μας. Και κάποτε αυτές περιλάμβαναν τη κατασκευή δρόμων για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες και τις δραστηριότητες μας. Τα πρώτα δίκτυα. Τους χωματόδρομους αντικατέστησαν τα πετρόκτιστα μονοπάτια και αυτά με τη σειρά τους παραχώρησαν τη θέση τους στους σημερινούς αυτοκινητόδρομους με άσφαλτο. Την αρχαία άμαξα αντικατέστησε το αυτοκίνητο. Υπάρχει όμως και το ποδήλατο. Τα συμβατικά δίκτυα παραχωρούν τη θέση τους σε εναλλακτικά. Τα εναλλακτικά μετά από λίγο καιρό όταν υιοθετηθούν από τη πλειοψηφία δημιουργούν συμβάσεις. Το εναλλακτικό γίνεται συμβατικό και περιμένει μια νέα υβριδική δημιουργία για να το αντικαταστήσει.

Έτσι και στη κοινωνία. Η Rosa Parks έμεινε στην ιστορία όχι γιατί χρησιμοποίησε το λεωφορείο των λευκών τη λάθος στιγμή, αλλά γιατί στηριγμένη στις προσδοκίες της και το όραμα της, δημιούργησε πολιτικές συμβάσεις που ισχύουν μέχρι σήμερα ως το αυτονόητο. Οι πολιτικές όμως συμβάσεις του σήμερα, δεν ήταν πάντα αυτονόητες χθες. Όπως και οι αποκλεισμοί του σήμερα δεν ίσχυαν χθες. Μια συνεχής εναλλαγή συμβατικότητας, εναλλακτικότητας, υβριδικών μορφωμάτων καθορίζει και διαμορφώνει τρόπους συμπεριφορών, μορφές επικοινωνίας και εν τέλει την άσκηση της πολιτικής.

Τα παιδιά του Αη Στράτη επέλεξαν την αντίδραση τους σε κάποιες δεδομένες σημερινές πολιτικές συμβάσεις, που δημιουργούν νέες μορφές κοινωνικών αποκλεισμών. Τα συγκεκριμένα παιδιά ζήτησαν επιτακτικά ευρυζωνικό δίκτυο στη περιοχή τους για γρήγορη σύνδεση με το ΙΝΤΕΡΝΕΤ γιατί ένοιωθαν αποκλεισμένα στο χωριό τους. Κάποτε η αντίδραση τους αυτή θα χαρακτηριζόταν σαν ακραία αντίδραση της διαφορετικότητας κάποιων δοσμένων. Σήμερα όμως;

Η Τεχνολογία τρέχει με ασύλληπτη ταχύτητα στην εποχή μας. Το ΙΝΤΕΡΝΕΤ της δεκαετίας του 80, χωρίς browser, απευθύνονταν στους πολύ ειδικούς . Σήμερα με τη χρήση των ευρυζωνικών δικτύων και των νεώτερων εκδόσεων λογισμικού ακουμπά όλο και περισσότερους. Ο Σκαραβαίος της δεκαετίας του 80 τείνει στον νέο αιώνα να μετασχηματισθεί σε πολυμορφικό αυτοκίνητο. Και δεν τα έχουμε δει όλα γιατί η Τεχνολογία δεν έχει τέλος. Ήδη το διαδίκτυο αγκαλιάζει τα συμβατικά μέσα επικοινωνίας και πληροφόρησης και είναι παντού. Τηλεόραση, ραδιόφωνο, κινητά, ενημέρωση. Που θα καταλήξει κανείς δεν ξέρει και ούτε μπορεί να προκαθορίσει.

Και η κοινωνία τρέχει όμως. Γεννιούνται ιδέες, τάσεις, αντιλήψεις, πολιτικές, που πολλές από αυτές, μας ήταν πριν λίγα χρόνια άγνωστες. Δημιουργείται ένας νέος Πολιτισμός. Βρισκόμαστε στα όρια μεταξύ του Δημόσιου και του Ιδιωτικού χώρου χωρίς να μπορούμε να καθορίσουμε ποια είναι αυτά. Και δεν ξέρουμε τι ακόμη θα συναντήσουμε. Δημιουργούνται νέες μορφές κοινωνικών αποκλεισμών τις οποίες, ούτε φανταζόμασταν ότι θα μπορούσαν να προκύψουν, αλλά ούτε μπορούμε και να τις κατανοήσουμε.

Η Τεχνολογία από τη μεριά της γεννά νέες υποδομές. Ο πολίτης συμμετέχει σε αυτές σαν δημιουργός, μύστης, χρήστης ή εργαζόμενος. Βρισκόμαστε ποια στη μεταβιομηχανική εποχή. Δημιουργούνται δωρεάν νέες υπηρεσίες ασύρματων δικτύων «Ηλιότοποι του ΠΑΣΟΚ» – «Αθηναϊκό Μητροπολιτικό Δίκτυο». Ο Πολίτης δημιουργεί τα δικά του εργαλεία με το Ανοιχτό Λογισμικό. Δημιουργείται μια νέα κοινωνία η Κοινωνία της Γνώσης. Επανάσταση στη Τεχνολογία, επανάσταση στη Κοινωνία, επαναπροσδιορισμός στη Πολιτική.

Το δυσδιάκριτο μεταξύ των ορίων της «δημόσιας σφαίρας» του Habermas και του ιδιωτικού βίου εντείνεται λόγω της αναπαραγωγής των δομών του δημοσίου βίου στον ιδιωτικό. Αναπαραγωγή που εντείνει ο μεγάλος όγκος άχρηστων πληροφοριών με τις οποίες μας βομβαρδίζουν καθημερινά. Ο πυρήνας της προσωπικότητας μας μεταλλάσσεται. Το δικαίωμα στην ενημέρωση γίνεται μπούμερανγκ. Τα ΜΜΕ έχουν μετατρέψει την είδηση σε κουτσομπολιό. Το ενδιαφέρον έχει μετατραπεί σε κακώς εννοούμενη κοινωνική κριτική. Θέσεις δεν υπάρχουν ούτε προβάλλονται. Τελικά, στην εποχή της πληροφορίας ποιος αποφασίζει τι είναι πληροφορία; Μήπως το διαδίκτυο αποτελεί το καλύτερο τρόπο σήμερα διαχείρισης και φλτραρίσματος της πληροφορίας; Μήπως το διαδίκτυο αποτελεί για το πολίτη το καλύτερο μέσο αντίδρασης στη προσπάθεια αλλοτρίωσης του;

Το Διαδίκτυο δεν είναι αυτοσκοπός. Το διαδίκτυο δεν είναι μόνο εργαλείο επικοινωνίας αλλά και τρόπος έκφρασης της Κοινωνίας των πολιτών η οποία διαβουλεύεται, συζητά, γνωρίζεται, αυτοοργανώνεται, αυτορρυθμίζεται, ερωτεύεται και διεκδικεί. Χειραγωγείται όμως; Όπως πολλοί επιχειρούν να το πράξουν;

Η Κοινωνία των πολιτών πλέον διεκδικεί το ρόλο της στο Δημόσιο Χώρο και τμήμα μιας Δημόσιας εξουσίας μέσω του Διαδικτύου. Eforum, Χώρος διαλόγου Πολιτών Χολαργού, Συμμαχία ενάντια στο πόλεμο, διάφορα άλλα blogs και portals με ακτιβίστικη ή όχι διάθεση αμφισβητούν, αντιδρούν, προστατεύουν, προτείνουν και συμμετέχουν. Οι e-διαδηλώσεις και οι e-κινητοποιήσεις αποτελούν πλέον τον κανόνα στη σημερινή εποχή. Μήπως λοιπόν βρίσκεται σε εξέλιξη η δημιουργία μιας νέας δύναμης διαμορφωτών κοινής γνώμης ξένης προς τα παραδοσιακά πρότυπα στα οποία είχαμε συνηθίσει; Και όπως ανάφερε, σε παράλληλη εκδήλωση στα πλαίσια του πρόσφατου Συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ, ο κορυφαίος blogger και πολιτικός ακτιβιστής John Aravosis, στην Αμερική υπάρχουν παραδείγματα που πολιτικές καριέρες καταστράφηκαν ή ενισχύθηκαν μετά από δράσεις των bloggers και ζητήματα που αυτοί ανέδειξαν.

Και το παραμύθι συνεχίζεται. Και το τέλος του δεν είναι ορατό. Γιατί απλά δεν υπάρχει. Η Τεχνολογία τρέχει , η κοινωνία τρέχει. Η πολιτική ακολουθεί; Μήπως τα κόμματα μοιάζουν λίγο με τις γιαγιάδες με τα μαύρα των παιδικών μου χρόνων;


* Απόσπασμα από την εισήγηση του γράφοντα στο Εργαστήριο «Διαδίκτυο: νέες μορφές κοινωνικής & πολιτικής οργάνωσης και συμμετοχής» που πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του 8ου Συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ.

Η Αυτορρύθμιση των φορέων της Κοινωνίας των Πολιτών

Οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, ή κατά το συγχωρεμένο φίλο μου Νικήτα Λιοναράκη τα Μη κρατικά υποκείμενα, έχουν το τελευταίο διάστημα δραστηριοποιηθεί δυναμικά στη χώρα μας διεκδικώντας τον ρόλο που πραγματικά τους ανήκει. Των φορέων δηλαδή, που εκπροσωπούν το Δημόσιο Συμφέρον. Η καμπάνια των 800 και πλέον ΜΚΟ για την συνταγματική αναβάθμιση της Κοινωνίας των πολιτών και των Οργανώσεων της και η επιτυχημένη πρώτη φάση του εγχειρήματος επιβεβαιώνουν την αναγκαιότητα της παρέμβασης τους στα Δημόσια Δρώμενα. Οι παραδοσιακοί κρατικοποιημένοι φορείς , κόμματα και συνδικάτα, και ο ανταγωνισμός τους για τη νομή της εξουσίας γέννησε τον επαγγελματισμό και ο επαγγελματισμός οδηγεί στη στρεβλή διαχείριση καταστάσεων και προβλημάτων χωρίς όραμα και στόχους. Η αντιπροσωπευτική Δημοκρατία χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή της Κοινωνίας των Πολιτών οδηγεί στη ρήξη ή στον εξανδροπισμό.

Έρευνες που είδαν πρόσφατα το φως της Δημοσιότητας (βλέπε και άρθρο Γιώργου Βερνίκου στα Νέα της 01.12.06) δείχνουν ότι οι πολίτες κατά 75% εμπιστεύονται τις ΜΚΟ, σε αντίθεση με τα κόμματα που τα εμπιστεύεται ένα ποσοστό μόλις 16%. Η γυναίκα του Καίσαρα όμως δεν αρκεί να φαίνεται τίμια , αλλά θα πρέπει να είναι κιόλας. Για να μπορέσουν οι ΜΚΟ να παίξουν με το πραγματικό ρόλο τους σαν φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών, ώστε να μην απαξιωθούν και αυτές , θα πρέπει δημιουργήσουν και να συντηρήσουν οι ίδιες μηχανισμούς που να εξασφαλίζουν την αξιοπιστία τους. Αλλιώς η νοσταλγία που αγκάλιασε τα παλαιά κόμματα και τις ιδεολογίες θα περιλάβει ύστερα από λίγα χρόνια και αυτές.

Οι ΜΚΟ θα κληθούν να απαντήσουν άμεσα σε ερωτήματα που τίθενται ή θα τεθούν τόσο καλοπροαίρετα όσο και κακοπροαίρετα ,για να μη δημιουργηθεί σκεπτικισμός στους πολίτες που θα ακυρώσει τις δράσεις τους.
· Γίνεται απολογισμός δράσεων στα μέλη και στη κοινωνία;
· Ποια είναι τα κριτήρια εισδοχής και απομάκρυνσης μελών;
· Εξασφαλίζεται η βιωσιμότητα των δράσεων τους;
· Υπάρχει Ανεξαρτησία λειτουργίας από κρατικούς ή διακρατικούς φορείς και πολιτικά κόμματα;
· Παρέχονται Δεσμεύσεις απέναντι στις Επιχειρήσεις και στους Φορείς της Πολιτείας και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης που στηρίζουν τις δράσεις τους;
· Έχει καθοριστεί μέγιστο όριο χρηματοδοτήσεων από Νομικά ή φυσικά πρόσωπα, επιχειρήσεις, κρατικούς –διακρατικούς ή διεθνείς φορείς ;
· Υπάρχουν ίδιοι πόροι από συνδρομές μελών;
· Υπάρχει διαφάνεια στη διαχείριση των πόρων;
· Έχει καθοριστεί το ποσοστό μεταξύ των εθελοντών και των επαγγελματιών;
· Υπάρχει Σεβασμός των νόμων του κράτους και πλήρης εφαρμογή τους στο εσωτερικό των οργανώσεων; (Υγιεινή και Ασφάλεια, Ασφάλιση προσωπικού, Απολύσεις κλπ.)
· Υπάρχουν αποδείξεις για την ενεργό συμμετοχή των πληθυσμιακών ομάδων για τις οποίες εργάζονται;
· Γίνονται διακρίσεις (εξ αιτίας του φύλου, της φυλής, του θρησκεύματος ή άλλων λόγων) και δεν είναι αποδεκτές οι ιδιαιτερότητες στην εσωτερική λειτουργία τους;
· Υπάρχει καταγεγραμμένο όραμα για την προώθηση και την αναβάθμιση της Κοινωνίας των πολιτών και έλεγχος αποτελεσματικότητας;

Σε όλα αυτά τα ερωτήματα θα πρέπει να απαντήσουν οι ίδιες. Ο Κώδικας Αρχών ή Δεοντολογίας ή ηθικής ή όπως αλλιώς θα αποκαλείται, πρέπει να είναι προϊόν αυτορρύθμισης τους , τόσο για λόγους ηθικούς αφού οι ΜΚΟ είναι φορείς δημιουργήματα του εθελοντισμού των πολιτών, όσο και για λόγους κανονιστικούς αφού υπηρετώντας το Δημόσιο Συμφέρον η λειτουργία τους δεν είναι δυνατόν να καθορίζεται με διατάξεις που δημιουργήθηκαν από φορείς τους οποίους ελέγχει. Η Αξιολόγηση, η Λογοδοσία και ο Έλεγχος θα πρέπει να πραγματοποιείται από τα μέλη τους που είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένα με τη λειτουργία και τη δράση τους. Τελικά ο κριτής της αποτελεσματικότητας τους είναι η ίδια η Κοινωνία.

Τα πολιτικά κόμματα, κακώς κατά την άποψη μου, βλέπουν ανταγωνιστικά το ρόλο των ΜΚΟ και τη συμμετοχή τους στα κοινωνικά δρώμενα. Προσπαθούν να ποδηγετήσουν τους φορείς της Κοινωνίας των Πολιτών είτε εντάσσοντας αυτές στους μηχανισμούς τους (Πιστοποίηση ΜΚΟ από το Καταστατικό του ΠΑΣΟΚ ), είτε προσπαθώντας να τις ελέγξουν ετοιμάζοντας χάρτες κοινωνικής ευθύνης…. (Χάρτα Κοινωνικής ευθύνης της Κοινωνίας των Πολιτών – Έργο Πολιτών βλέπε Κυβέρνηση).

Τις τελευταίες μέρες η Επιστημονική Επιτροπή της Καμπάνιας των 800 ΜΚΟ έφερε προς δημόσια διαβούλευση Προσχέδιο με το τίτλο «Αρχές Προσήλωσης Όλων μας στην Ποιότητα Λειτουργίας και Οργάνωσης Υπηρετώντας τους Σκοπούς μας.» με τον διακριτικό τίτλο «ΑΠΟΠΛΟΥΣ» . Το Προσχέδιο έχει αναρτηθεί στο δικτυακό τόπο της Καμπάνιας (http://www.mkosyntagma.gr/) και διανεμηθεί σε όλα τα μέλη της.

Τι δεν είναι ο ΑΠΟΠΛΟΥΣ;
· Σύστημα Πιστοποίησης των ΜΚΟ
· Σύστημα Διαχείρισης Λειτουργίας που αντικαθιστά τις καταστατικές υποχρεώσεις, τους κανόνες, κώδικες και καλές πρακτικές τις οποίες οι οργανώσεις έχουν υιοθετήσει και ακολουθούν.
· Οικονομικό εργαλείο
· Λεξικό καθορισμού και τυποποίησης των όρων και των πλαισίων του εθελοντισμού.
· Εγχειρίδιο καλών πρακτικών
· Κώδικας χρηστής διοίκησης.

Ο ΑΠΟΠΛΟΥΣ είναι οι κοινά αποδεκτές Αρχές Οργάνωσης, Λειτουργίας και Δράσεων των ΜΚΟ, που θα συμμετάσχουν στη δημιουργία τους, θα τις αποδεχθούν εθελοντικά και θα δεσμευθούν να τις εφαρμόσουν με συνέπεια - στο σύνολό - τους σταδιακά. Οι Αρχές αυτές είναι :
· Όραμα και Αποστολή
Υπάρχουμε, γιατί υπάρχει η αναγκαιότητα οι πολίτες να δρουν στη δημόσια σφαίρα με τρόπο εθελοντικό και άμεσο, χωρίς αντιπροσώπευση, χωρίς διαμεσολάβηση, με σκοπό την υλοποίηση κοινωνικά ωφέλιμων δράσεων. Η οργάνωσή μας έχει ξεκάθαρη κατεύθυνση, όραμα και αποστολή.
· Ανεξαρτησία, Διαφάνεια και Λογοδοσία
Εμείς οι ίδιοι αποφασίζουμε για τους σκοπούς, στόχους και δράσεις μας. Η οργάνωση μας είναι ανεξάρτητη και διαφανής στη λειτουργία της. Επιδιώκουμε τον ειλικρινή διάλογο. Λογοδοτούμε στην κοινωνία και ελεγχόμαστε από την κοινωνία.
· Υπεύθυνη Οργάνωση και Λειτουργία
Διαχειριζόμαστε την οργάνωσή μας με ένα συγκροτημένο πλέγμα κανόνων και διαδικασιών στις αποφάσεις και την υλοποίηση δράσεων. Βασιζόμαστε σε πραγματικά δεδομένα και στοιχεία. Δύναμή μας είναι η αφοσίωση και η ανάπτυξη των ανθρώπων μας.
· Προσήλωση στην Αποτελεσματικότητα. Κοινωνική και Περιβαλλοντική Υπευθυνότητα
Στη λειτουργία και τις δράσεις μας βάζουμε τον πήχη ψηλά. Επιδιώκουμε χειροπιαστά και μετρήσιμα αποτελέσματα τα οποία ικανοποιούν τις προσμονές των μελών μας και όλων των συμμετόχων μας στην κοινωνία. Πρώτοι εμείς δίνουμε το παράδειγμα και ενθαρρύνουμε όλους, να ξεπεράσουν τα ισχύοντα νομικά και κανονιστικά πλαίσια στον Κοινωνικό και Περιβαλλοντικό τομέα.
· Συνεχής Βελτίωση και Καινοτομία
Αμφισβητούμε δημιουργικά την κατεστημένη τάξη των πραγμάτων και αντιλήψεων. Φέρνουμε αλλαγές χρησιμοποιώντας τη μάθηση και τη νέα γνώση για να δημιουργήσουμε ευκαιρίες καινοτομίας και βελτίωσης.
· Ανάπτυξη Συνεργασιών
Αναπτύσσουμε και διατηρούμε συνεργασίες που προσθέτουν αξία στις δράσεις μας. Αναγνωρίζουμε την αναγκαιότητα, να δημιουργούμε και να ανήκουμε σε δίκτυα. Προάγουμε μια νέα αντίληψη συνεργασίας αλλά και στοιχειοθετημένης απόδοσης ευθυνών στον κοινωνικό τομέα, καθώς επίσης και στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα.

Με βάση το Χρονοδιάγραμμα που είχε καθοριστεί η διαδικασία διαβούλευσης περιλάμβανε δύο φάσεις. Η πρώτη φάση που ήδη έχει ολοκληρωθεί , μετά την επίσημη δημοσίευση του ΑΠΟΠΛΟΥ και την ενημέρωση όλων των μελών της καμπάνιας για το προσχέδιο, περιλάμβανε την καταγραφή των παρατηρήσεων και των προτάσεων. Στη δεύτερη φάση στην οποία βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή πραγματοποιείται εκ νέου διαβούλευση προκειμένου να οριστικοποιηθεί το Τελικό σχέδιο. Το Οριστικό σχέδιο θα αποσταλεί στις ΜΚΟ για έγκριση και αποδοχή από τα διοικητικά τους όργανα.

Ο ΑΠΟΠΛΟΥΣ είναι η πρώτη πρακτικά προσπάθεια της σύνθεσης των ιδιαιτεροτήτων των ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται και λειτουργούν στον Ελληνικό χώρο, μέσω της αυτορρύθμισης, με σκοπό τη διάλυση του σκεπτικισμού και τη διαφύλαξη του μη κυβερνητικού χαρακτήρα τους. Η αυτορρύθμιση θα πρέπει να αποτελέσει για το επόμενο διάστημα μέσω της δημόσιας κρίσης και διαβούλευσης του ΑΠΟΠΛΟΥ την πρώτη προτεραιότητα των ΜΚΟ και την απάντηση τους στις επιχειρούμενες «ελέω θεού» ποδηγετήσεις της Κοινωνίας των Πολιτών. Η εμπιστοσύνη που παρέχεται μέχρι τώρα από τη κοινωνία προς αυτές πρέπει να τεκμηριωθεί και να αποδειχθεί. Ο Απόπλους για το συνεχές ταξίδι της αυτορρύθμισης των ΜΚΟ μόλις αρχίζει.

Η παγιδεύτρα του Ουράνιου τόξου

Ρομαντικό διήγημα επαναπροσδιορισμού Αξιών και Ηθικής

Ξύπνησα με καλή διάθεση. Σήμερα θα είναι η πρώτη μέρα των χειμερινών μοναχικών μου διακοπών. Χωρίς τη γυναίκα μου και τα παιδιά, χωρίς τους φίλους μου, να μην ενοχλώ και να μην ενοχλούμαι. Διακοπές αναζήτησης του εαυτού μου και αρχειοθέτησης και ταξινόμησης των σκόρπιων σκέψεων μου. Άνοιξα τη μπαλκονόπορτα του δωματίου μου στο μικρό ξενοδοχείο που είχα φθάσει το προηγούμενο βράδυ. Είχα έλθει στη Πύλο αργά, και κουρασμένος όπως ήμουνα δεν διέθετα αντοχές για να ψάξω κάποιο καλύτερο κατάλυμα. Ήταν το πρώτο που συνάντησα μπαίνοντας στη πόλη, με ωραία θέα πάνω ακριβώς από το λιμάνι. Σε όλη τη διαδρομή μου από την Αθήνα έβρεχε καταρρακτωδώς.

Με το που άνοιξα τα παντζούρια, αντίκρισα ένα θέαμα βγαλμένο μέσα από τις αναμνήσεις μου. Ένα τεράστιο ουράνιο τόξο που ξεκινούσε από τη Σφακτηρία και κατέληγε στη Γιάλοβα. Αισθάνθηκα μέρος μιας φωτογραφίας -καρτ ποσταλ κάποιου παιδικού βιβλίου. Τα χρώματα του σημάδευαν ολόκληρο τον ουράνιο θόλο του Ναυαρίνου και ταυτόχρονα άφηναν ανεξίτηλα ίχνη στη ψυχή και τη διάθεση μου. Θυμήθηκα τον εαυτό μου παιδί, όταν προσπαθούσα να αντιγράψω αυτά τα χρώματα σε κάποιο μπλοκ ζωγραφικής, βλέποντας το ουράνιο τόξο πολύ ποιο συχνά τότε. Δεν μπορώ να θυμηθώ πριν από πόσα χρόνια το είδα για τελευταία φορά. Και αν εμφανίζεται στην Αθήνα, πως μπορεί κάποιος να το δεί αφού θα βρίσκεται καλά κρυμμένο πίσω από το δάσος των κακάσχημων κτισμάτων της; Ανατρέχοντας στις νοσταλγικές μου αναμνήσεις αντιμετώπισα ένα μεγάλο κενό. Οι μοναχικές μου διακοπές ξεκίνησαν υπέροχα. Ξεκίνησαν με πολύ χρώμα και ψευδαισθήσεις , που η ζωή στην Αθήνα μου τα στερεί.

Η επιλογή μου το να επισκεφτώ τη γη του Νέστορα δεν έκρυβε τίποτε το υπερβατικό, ούτε κάποια επιδίωξη αναζήτησης κάποιων κρυμμένων θαυμάτων. Δεν με οδήγησαν εκεί οι μεταφυσικές ανησυχίες μου και το κυνήγι του Άγιου Γκράαλ. Ήταν μια τυχαία επιλογή. Όταν ξεκινώ τις περιηγήσεις μου ανά την Ελλάδα φεύγω προς μία κατεύθυνση χωρίς συγκεκριμένο προορισμό, αλλά με συγκεκριμένα κριτήρια. Θα πρέπει να συναντήσω και να συνομιλήσω με τη φύση, την ιστορία και τον εαυτό μου.

Και νάμαι τώρα που γράφω αυτή την ιστορία καθισμένος σε μια παρακμιακή καφετέρια , την ώρα που σουρουπώνει, απέναντι από το Κάστρο της Μεθώνης. Πίνω το μοναδικό είδος καφέ που σερβιριζόταν εκεί, φραπέ. Η Ρουμάνα ή Βουλγάρα που με εξυπηρέτησε μου δικαιολογήθηκε ότι «μηχανή ντεν ντουλεύει κύριος». Σε όλη τη μικρή διαδρομή από τη Πύλο προς τη Μεθώνη έβρεχε καταρρακτωδώς. Το Ουράνιο Τόξο το πρωί μου είχε πει ψέματα. Μα είναι δυνατόν να σε εξαπατούν οι αναμνήσεις; Είχα μαζί μου για να χαλαρώσω το βιβλίο του Πάουλο Κοέλο το «Ζαχίρ». Αν και πάνε τρία χρόνια που το είχα αγοράσει δεν είχα καταφέρει μέχρι σήμερα να το διαβάσω. Μάλλον και σήμερα όμως είναι άτυχη η ημέρα του. Το σούρουπο στο κάστρο γεννά ιδέες , ξυπνά αισθήματα, δημιουργεί εικονικές πραγματικότητες. Έπιασα το στυλό μου και το ημερολόγιο που συνήθως καταγράφω τους προβληματισμούς μου.

Προσπάθησα να ανασύρω στη σκέψη μου τη σημερινή ημέρα μετά την πρωινή μαγική έκπληξη. Προσπάθησα να ανασυστήσω με την ηρεμία τα γεγονότα που σημάδεψαν τη σημερινή μου μέρα. Συνήθως το παρελθόν διδάσκει. Μετά τις βόλτες μου στο κάστρο της Πύλου και στην ίδια την αμφιθεατρική πόλη - ζωγραφιά , με λίγες στάσεις για ξεκούραση και τσιγάρο, κατέληξα σε μια ταβέρνα στη παραλία. Δεν είχε πολύ κόσμο, άλλωστε ήταν καθημερινή και χειμώνας. Κάθησα στο πρώτο τραπέζι που βρήκα.

Και τότε την είδα. Καθόταν μόνη της στο διπλανό τραπέζι. Ήταν η νεράιδα των χρωμάτων. Ήταν η αρχαία θεά Ίριδα. Ήταν το σημάδι προειδοποίησης και ελπίδας. Ήταν η παγιδεύτρα του ουράνιου τόξου μου. Έτρωγε σιωπηλά τη σαλάτα της με μια παραμυθένια χάρη. Δίσταζα να της μιλήσω. Η μοναξιά μου κινδύνευε; ή μήπως φοβήθηκα μη προσβάλω τη δικιά της μοναξιά; Τι θα συναντήσω θαμμένο στο τέλος του ουράνιου τόξου μου; το μπαούλο με το θησαυρό; Και ποιόν θησαυρό; Αυτόν που έθαψε ο Φρεντ Αστέρ στο κύκνειο άσμα της ένδοξης καριέρας του «Κάτω από το ουράνιο τόξο» ,τον θησαυρό των αισθημάτων που όλοι τον κρύβουμε βαθιά μέσα μας και αγνοούμε την ύπαρξη του ή τον απόλυτο έρωτα; Συνέχισα να τη παρακολουθώ διακριτικά. Δεν είχε παραγγείλει ακόμη το κύριο πιάτο της και έπινε μόνο νερό. Ο καθένας βλέπει το δικό του ουράνιο τόξο, ανάλογα με το σημείο στο οποίο βρίσκεται, λέει η επιστήμη. Κι εγώ το πρωί το είδα στον ουρανό του Ναυαρίνου και το μεσημέρι στη ταβέρνα

Ήλθε ο σερβιτόρος στο τραπέζι μου. Από τις πολλές μου επισκέψεις στη περιοχή ήταν γνωστός. Με χαιρέτησε με εγκαρδιότητα αν και λίγο λυπημένος όπως μου εξήγησε αφού τα φρέσκα ψάρια που διέθετε το μαγαζί ήταν μόνο μεγάλα και για δύο άτομα τουλάχιστον. Έδρασα αστραπιαία. Απευθυνόμενος στη κοπέλα της είπα : Είμαι μόνος και από ότι βλέπω κι εσείς. Θα μπορούσαμε να μοιρασθούμε ένα σκαθάρι μιας και δεν έχετε παραγγείλει ακόμη το κύριο πιάτο σας. Αυτό δεν θα δημιουργήσει καμιά δέσμευση μετακίνησης ούτε σε μένα ούτε σε σας. Στο πρόσωπο μου εκείνη τη στιγμή που έβγαιναν αυτά τα λόγια θα έπρεπε να μου είχε μεταφερθεί όλο το κόκκινο του ουράνιου τόξου. Τελειώνοντας τις φράσεις μου αισθάνθηκα ότι θα λιποθυμήσω. Η κοπέλα με κοίταξε σιωπηλά. Μάλλον αιφνιδιάστηκε. Μπέρδεψε τα λόγια της. Όχι ευχαριστώ μου είπε. Η σαλάτα ήταν αρκετή για μένα. Άλλωστε πρέπει να φύγω. Και μετά από λίγο αφού πλήρωσε έφυγε, αγνοώντας τον χαιρετισμό μου.

Και έμεινα μόνος. Απλώς πολλαπλασιάσθηκαν οι αναμνήσεις της σημερινής μέρας. Το ουράνιο τόξο έδυσε. Αναμενόταν καταιγίδα. Έπιασα το ποτήρι με το κρασί μου και το έφερα προς το λίγο ήλιο που αγωνιζόταν να επιβιώσει στο συννεφιασμένο ουρανό. Προσπάθησα να στείλω τις αδύναμες ακτίδες του στη λευκή μου μπλούζα. Αλλά τι στ’ αλήθεια πίστεψα ότι θα δω; Προσομοίωση ουράνιου τόξου στη μπλούζα μου; Αισθάνθηκα αστείος. Πολύ αστείος. Τσίμπησα με το πηρούνι μου ένα χταποδάκι. Επανήλθα στη πραγματικότητα. Συνέχισα τη μοναχική διασκέδαση μου, χωρίς να τη σκέφτομαι πλέον. Είχε φύγει τόσο ξαφνικά και άκομψα , όπως την είχα πρωτοαντικρύσει. Δυστυχώς δεν καταφέραμε να εντρυφήσουμε σε συζητήσεις με θέματα σχετικά με τη φύση της επιστήμης, τη δημιουργικότητα, την αγάπη, τα μαθηματικά, την ευτυχία, τον θεό, την τέχνη, τις απολαύσεις, τη φιλοδοξία. Αλήθεια αυτό επεδίωκα με την άγαρμπη πρόταση που της υπέβαλα;


Μετά το φαγητό το μάλλον επεισοδιακό για τα μέτρα μου, περπάτησα προς το Κάστρο της Πύλου. Το Ουράνιο τόξο και το πρωί και το μεσημέρι μου είχε πει ψέματα. Ψιλόβρεχε. Κάθισα σε ένα χαμηλό σημείο του Κάστρου και αγνάντεψα το πέλαγος . Η βροχή άρχισε να δυναμώνει. Λίγο με ενδιέφερε. Ο Ήλιος και το νερό παράγουν τα χρώματα. Η φύση παράγει την ομορφιά. Ο απόλυτος χορός των αισθήσεων. Το μονοπάτι που συνδέει τον ουρανό με τη γη, τη μεταφυσική με τη πραγματικότητα. Ο σύγχρονος του λόρδου Βύρωνα ρομαντικός ποιητής John Keats έγραψε πως η μαγεία του ουράνιου τόξου χάθηκε μόλις το άγγιξε η επιστήμη. Ποιητική αδεία βέβαια…. Εγώ την έχασα μόλις άρχισα να σκέφτομαι, όπως μου έμαθαν να σκέφτομαι.

Και τότε την ξαναείδα. Αρκετά μέτρα κάτω μου , έξω από το κάστρο, στα βραχάκια δίπλα από τη θάλασσα. Και αυτή σαν κι εμένα με τη βροχή να τη μαστιγώνει. Κάθονταν σε μια πέτρα. Το νερό τη περικύκλωνε και την αγκάλιαζε. Βροχή και θάλασσα. Κι ο Ήλιος εκείνη. Την εστίασα με τη φωτογραφική μου μηχανή κι έκανα ζουμ. Έκλαιγε. Τη παρατηρούσα σιωπηλός. Σίγουρα δεν ήμουν εγώ ο φταίχτης. Δεν μπορεί μια πρόταση για σκαθάρι να γεννά τόση μελαγχολία, όσο άγαρμπη και να ήταν. Το ουράνιο τόξο έφερε βροχή. Βροχή από δάκρυα. Δυστυχώς δεν συμβαίνουν όλα όπως τα φανταζόμαστε ή όπως επιθυμούμε να συμβούν. Η λαμπρότητα των χρωμάτων κατέρρευσε.

Σήκωσε τα μάτια της προς τις επάλξεις του κάστρου. Ασυνείδητα έκρυψα τη μηχανή μου και σήκωσα το κορμί μου για να μπορέσει να με διακρίνει. Και με είδε. Μου χάρισε κάποιο αδιόρατο νεύμα σαν χαιρετισμό, ήθελα να πιστεύω. ¨ηταν το μοναδικό δώρο που μου χάρισε και έπειτα έπεσε στη θάλασσα. Το ουράνιο τόξο έγινε γοργόνα. Το νερό κατάπιε το ουράνιο τόξο. Και τότε αντέδρασα φωνάζοντας με όλη τη δύναμη μου. Αλλά ποιος να με ακούσει; Οι πέτρες και τα βράχια ακούνε μόνο το κύμα. Δεν ακούν τους ανθρώπους. Και όμως κάποιος με άκουσε. Ήταν ο φύλακας που έτρεξε γρήγορα κοντά μου. Τα κύματα λίκνιζαν το σώμα της, που αδυνατούσε να υποκύψει στη καταστροφή , που είχε επιβάλλει το πνεύμα της.

Ο φύλακας από το κινητό του κάλεσε την Αστυνομία τη στιγμή που και οι δύο τρέχαμε στα βράχια κάτω μας. Ενώ η απόσταση που μας χώριζε ήταν μικρή η άμεση πρόσβαση ήταν απαγορευμένη λόγω του ύψους. Κάναμε το κύκλο του κάστρου για να βγούμε από τη κύρια πύλη του. Το τρέξιμο μέσα στη βροχή με κούρασε και μου έφερε αναστολές. Τι θέλω τώρα εγώ και μπλέκω; Η ονειρική οπτασία που αντίκρισα στη ταβέρνα έγινε βραχνάς που με συνθλίβει. Με παγιδεύει όπως νωρίτερα παγίδεψε το ουράνιο τόξο. Φτάσαμε σχεδόν ταυτόχρονα με την Αστυνομία. Ο ένας από τους δύο Αστυνομικούς , νεότερος σε ηλικία από εμάς έπεσε στη θάλασσα και τράβηξε το κορμί της έξω στα βράχια. Δεν μπόρεσα να καταλάβω αν ζούσε , ξεψυχούσε ή πέθανε. Προσπάθησε να την επαναφέρει με κινήσεις τεχνητής αναπνοής και προσπάθειες για τη αποβολή του θαλασσινού νερού που είχε καταπιεί σε ποσότητες. Αισθάνθηκα ότι μάλλον κατάφερνε κάτι. Το πεσμένο κορμί άρχιζε πάλι να λειτουργεί.

Το Ουράνιο τόξο ανασταίνεται. Η βροχή σταμάτησε. Η κοπέλα προσφέρεται πάλι ζωντανή στη κοινωνία που ανήκει. Ελπίζω τώρα να ξαναδεί το παρελθόν και το μέλλον της από άλλη γωνία. Να διαβάσει τα ίδια πράγματα που της συνέβηκαν με άλλο τρόπο. Να επανακαθορίσει τα οράματα της και τους στόχους της. Να δράσει σύμφωνα με κανόνες που θα βάλει η ίδια από την αρχή. Να επιδιώξει την απορρύθμιση της. Δεν μπορώ να αντιληφθώ τις εμμονές των ανθρώπων σε μονοσήμαντα μοντέλα επιβίωσης. Γιατί τα μοντέλα που μας επιβάλλουν δεν αφορούν τη ζωή μας, αλλά την επιβίωση μας. Δεν υπάρχει μόνο φτώχια οικονομική, αλλά και φτώχια πνευματική και διανοητική. Αυτή τη δεύτερη πρέπει κυρίως να πολεμήσουμε. Γιατί δεν γίνεται ιδιαίτερα εμφανής και δρα ύπουλα και προγραμματισμένα σαν αποτέλεσμα του πραγματικού ρατσισμού που μας επιβάλλεται καθημερινά. Του διανοητικού ρατσισμού.

Γιατί δεν έχουμε μάθει να προσθέτουμε στο πραγματιστικό μοντέλο που λειτουργούμε και ένα μείγμα λίγων ονείρων μας και κάποιες σταγόνες φαντασίας; Δεν θα κάναμε τότε τη ζωή μας λίγο ποιο όμορφη; Δεν θα ξεπερνούσαμε τα προβλήματα μας δίχως ακραίες συνέπειες; Δεν θα γεμίζαμε τη ψυχή μας με τα χρώματα του ουράνιου τόξου;

Σκέψεις και προβληματισμοί για την Εξουσία, τα Κόμματα και τη Κοινωνία των πολιτών

Αντιδρώ στη βία της εξουσίας. Αλλά ποιάς εξουσίας; Είναι μόνον αυτή που επιβάλλεται από τους κυβερνητικούς μηχανισμούς ή μήπως και αυτή που ξεκινά στην αρχή σαν αντίδραση σε αυτούς και καταλήγει σαν μια νέα αυτόνομη μορφή της; Η εξουσία διαχέεται παντού. Οι φορείς της είναι πολλοί. Και συνέχεια αναπαράγεται με πολλούς τρόπους και πολλές μορφές. Η εξουσία δεν φέρει μόνο την οικονομική διάσταση στη σημερινή εποχή αν και προς τα εκεί στοχεύει. Η εξουσία υπάρχει παντού. Στην αισθητική, στο περιβάλλον, στο πολιτισμό, στην γνώση, κλπ. Αλλά και στη φιλοσοφία, την ιδεολογία, την αριστερά και τα κόμματα.

Αποδέκτες του παρελκόμενου της εξουσίας που είναι η βία είμαστε εμείς οι πολίτες που τη συναντούμε συνεχώς και παντού σε όλες τις εκδηλώσεις του δημόσιου και ιδιωτικού βίου μας. Δεν είναι μόνο βία ο σωματικός καταναγκασμός, αλλά πιο ύπουλη και επικίνδυνη μορφή της είναι η πνευματική καταπίεση και για την οποία δυστυχώς δεν αντιδρούμε. Βρισκόμαστε υπό την επήρεια ενός ιδιότυπου διανοητικού ρατσισμού ο οποίος διαχέεται παντού και τον οποίο τον αντιμετωπίζουμε με πρωτοφανή αδιαφορία και ανεκτικότητα.

Ταυτίζουμε την ύπαρξή μας με τις ανάγκες που μας δημιουργούν αυτοί που θέλουν να μας χειραγωγήσουν. Φυλακίζουμε τα όνειρά μας και τις ελπίδες μας και τους παραχωρούμε και το κλειδί. Αποστρέφουμε το πρόσωπο μας στη θέα της μιζέριας της πραγματικότητας, για να μη δούμε τον εαυτό μας να πρωταγωνιστεί στη συντήρηση της. Οι ενοχές μας κρύβονται πίσω από τα ευχολόγια για διαφάνεια. Ανεχόμαστε τον παρά φύση βιασμό της φύσης. Τους κώδικες μνήμης που διαθέτουμε τους κρύβουμε με επιμέλεια πίσω από τις ηθικές που μας έχουν επιβάλλει και έχουμε αποδεχθεί.

Το δυστύχημα είναι ότι οι μηχανισμοί της εξουσίας και οι άνθρωποι πίσω από αυτούς αποδεικνύονται καθημερινά από μέτριοι ως κακοί ηθοποιοί. Αλλά τους αποδεχόμαστε και δυστυχώς υιοθετούμε και τις πρακτικές τους αναπαράγοντας το σύστημα , το οποίο υποτίθεται ότι κατηγορούμε. Το απόλυτο τίποτα έχει διαπεράσει το νου μας και το εγώ μας και μας οδηγεί στη πνευματική μιζέρια και τον εξανδροπισμό.

Ποια άλλη λογική θα μπορούσε να εξυπηρετήσει άραγε ο εξαναγκασμός σε διενέργεια και συμμετοχή σε συνελεύσεις «διαλόγου»- ομαδικής ψυχοθεραπείας; Με ξέχειλη την εσωστρέφεια και την προσπάθεια άγρας ψήφων, αν αυτό δεν είναι εκδήλωση της βίας της εξουσίας, τότε τι στα αλήθεια θα μπορούσε να είναι; Η διαβούλευση δεν πιστοποιείται , ο διάλογος δεν πραγματοποείται με το ζόρι και η κοινωνία των πολιτών δεν χειραγωγείται με τεχνάσματα. Οι αγαθές προθέσεις δεν οδηγούν πάντα σε αγαθά αποτελέσματα. Εξαρτώνται από τον φορέα, ο οποίος έχει αναλάβει «ελέω θεού» να τις υλοποιήσει.

Οι πολίτες αντιδρούν, λίγοι μεν τώρα, περισσότεροι αύριο. Εξαρτάται από τις αντοχές αυτών που εμφανίσθηκαν σαν «πρωτοπορία». Οι αντοχές των πολιτών που εξαρτώνται κυρίως από τις αντοχές της εξουσίας και της εκδηλώσεις της βίας της. Ο Χώρος Διαλόγου πολιτών Χολαργού δημιουργήθηκε για να μη περιορισθεί και απομονωθεί ο σκεπτόμενος πολίτης στον ιδιωτικό του χώρο, όπως επιθυμεί η εξουσία, αλλά να αντιδράσει στη πνευματική βία που του ασκείται καθημερινά και παντού. Το πνεύμα μας δεν φυλακίζεται και δεν εξαγοράζεται. Οι ιδεολογικές ετικέτες και τα κόμματα όπως τα ξέραμε μέχρι σήμερα πρέπει να αποτελέσουν στην εποχή μας μια νοσταλγική ανάμνηση. Οι πολίτες αυτοοργανώνονται , αυτορυθμίζονται, διαβουλεύονται και αυτοπροστατεύονται. Οι σκουριασμένες αντιλήψεις που αποτελούν τα δεκανίκια της εξουσίας και τα εκτελεστικά της όργανα θα πρέπει να απομονωθούν.

Που κατάντησαν σήμερα τα κόμματα; Μήπως αποτελούν πλέον τους απλούς διαμεσολαβητές μεταξύ των πολιτών και της εξουσίας; Μήπως τα όργανα των κομμάτων είναι και τα ίδια φορείς εξουσίας; Μήπως οι πολίτες δεν χρειάζονται πλέον μεσάζοντες; Στις περισσότερες χώρες της Δύσης η αποχή από τις δραστηριότητες ενός κόμματος με την ιδιότητα του μέλους καταπέφτει περισσότερο ακόμη και από την αποχή στις εκλογές. Το σημερινό μοντέλο οργάνωσης των κομμάτων που άγει τη καταγωγή του στην Ευρωπαϊκή βιομηχανική περίοδο (λενινιστικό μοντέλο) , στηρίζεται στη συντεχνιακή αντίληψη οργάνωσης και ακολουθείται πιστά από όλα τα κόμματα αριστερά και δεξιά μέχρι και σήμερα δεν κρίνεται επαρκές για τη σημερινή μεταβιομηχανική εποχή, αφού παράγει έναν νέου τύπου φορέα εξουσίας. Τα σημερινά κόμματα επιδιώκουν και δημιουργούν στεγανά, ώστε να προασπίζουν τα συμφέροντα των ηγετικών ομάδων τους τόσο σε τοπική όσο και σε υπερτοπική βάση.

Και οι πολίτες που συμμετέχουν; Στο νέο μοντέλο μπορούν και πρέπει να παίξουν ρόλο οι εθελοντικές οργανώσεις και οι ΜΚΟ γενικότερα. Δεν πρέπει βέβαια να ενσωματωθούν στο ήδη υπάρχον , αλλά μπορούν να συμμετάσχουν στη δημιουργία ενός νέου μοντέλου ισότιμων εταίρων. Ανοιχτά κόμματα σε συνεργασία με τη Κοινωνία των πολιτών. Αμφίδρομη επικοινωνία στη βάση της ισοτιμίας και του αλληλοσεβασμού. Αλλά αλληλοσεβασμό με την εξουσία; Μήπως θα έπρεπε πριν τη συνεργασία να αλλάξουν και τα δύο; Μήπως και οι φορείς της Κοινωνίας των πολιτών προσπαθώντας να υποκαταστήσουν στο ρόλο του μεσάζοντα τα κόμματα αναπαράγουν νέες μορφές εξουσίας;
Το ζητούμενο είναι η αλήθεια. Αλλά ποιος είναι αυτός που θα ισχυριστεί, ότι κατέχει την αλήθεια; Και ποια αλήθεια; Τη δική μου, τη δική σου ή των άλλων;

Στον Ίσκιο των δένδρων

Το ποίημα αυτό δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στις 13.06.2002 στο site της δημοτικής κίνησης του Ελεύθερου Χώρου.

Θα ήθελα να καθόμουνα στον ίσκιο των δέντρων στο Χολαργό.
Να μην περνούν αυτοκίνητα και μηχανάκια.
Δεν γεννήθηκα εδώ,
Εδώ ‘μως ζω και αναπνέω
Εδώ προσβάλλεται η αισθητική και αμφισβητείται η ευαισθησία μου.

Θα ήθελα να καθόμουνα στον ίσκιο των δέντρων στο Χολαργό
Να μην μ’ ενοχλούν με φανφάρες και ντιρεκτίβες
Δεν γεννήθηκα εδώ,
Εδώ ‘μως ζω και αναπνέω
Εδώ καταστρέφεται η φαντασία μου και χάνεται ο ερωτισμός μου

Θα ήθελα να καθόμουνα στον ίσκιο των δέντρων στο Χολαργό
Να μην μου στερούν τον ελεύθερο χώρο μου
Δεν γεννήθηκα εδώ,
Εδώ ‘μως ζω και αναπνέω
Εδώ πνίγεται η ύπαρξη μου και συνθλίβεται η παρουσία μου

Θα ήθελα να καθόμουνα στον ίσκιο των δέντρων στο Υμηττό
Μακριά από τη πόλη και τους ανθρώπους
Και όμως γεννήθηκα εδώ,
Όμως εδώ δεν ζω ούτε αναπνέωΕδώ ξαναβρίσκω τη χαμένη μου αξιοπρέπεια και τον ρομαντισμό μου.

Οι Φυλακισμένοι

Ο Άγγελος εκείνο το πρωί ξύπνησε νωρίς. Το ρολόι στο κομοδίνο του έδειχνε έξι. Δεν είχε ξημερώσει ακόμη. Προσπάθησε να αφουγκραστεί τους ήχους της πόλης που ξυπνά. Δυστυχώς όλη τη μέρα οι ήχοι σε μια πόλη σαν την Αθήνα είναι πάντα οι ίδιοι. Απλά διαφέρει η ένταση και η διάρκεια και περιορίζονται σε μία μόνο πηγή, τα αυτοκίνητα. Ακόμα και αυτό το χειμωνιάτικο πρωινό Κυριακής είναι αδύνατον οι οδηγοί τους να αυτοσυγκρατηθούν.

Το ξύπνημα για τον Άγγελο δεν αποτελεί κανενός είδους ιεροτελεστία. Τουαλέτα, καφές, τσιγάρο. Το μεγαλείο της συνήθειας και του καταναγκασμού. Κενό στο μυαλό και στη ψυχή. Οι στιγμές αμέσως μετά το ξύπνημα του θυμίζουν το τίποτα της παρουσίας του. Δεν σκέφτεται, δεν προβληματίζεται δεν αισθάνεται. Σαν τα παλιά αυτοκίνητα που τα κρύα πρωινά του Χειμώνα έπρεπε να ζεσταθούν για να ξεκινήσουν.

Έκανε προσπάθεια για να θυμηθεί τα χθεσινοβραδινά. Ή μήπως η μέρα του σταμάτησε το απόγευμα; Άστο σκέφτηκε θα ασχοληθώ αργότερα , όταν πραγματικά ξυπνήσει και το μυαλό μου. Το ένοιωσε ακρωτηριασμένο. Ο κρύος αέρας της χειμωνιάτικης Αθήνας πιρούνιασε το σώμα του αλλά δεν ξύπνησε τις αισθήσεις του, όταν βγήκε έξω. Το ποδήλατο του τον περίμενε και αυτό σιωπηλό και κλειδωμένο στο παρκινγκ της πολυκατοικίας του.

Τη Κυριακή την έχει αφιερώσει , εδώ και πολλά χρόνια στην εξερεύνηση του βουνού της περιοχής του. Κάθε Κυριακή πρωί είτε με το ποδήλατο του είτε με τα πόδια ξαναανακαλύπτει τα μονοπάτια και τη φύση. Προσπαθεί να ανακαλύψει τη χαμένη του ευαισθησία και το ρομαντισμό του. Προσπαθεί να γίνει μέρος της βιοποικιλίας του βουνού. Προσπαθεί να ξεχάσει. Οι φίλοι του τούτη την ώρα θα κοιμούνται ακόμη. Θα ξυπνήσουν αργά και θα επισκεφτούν τη καφετέρια – στέκι τους για να καταπιαστούν με τη πολιτική επιπέδου DVD και με τα αθλητικά επιπέδου χούλιγκαν. Κάποτε αυτά εξέφραζαν και τον ίδιο. Αλλά τώρα;

Μετά τα πρώτα μέτρα της διαδρομής του άρχισε να αποκαθίσταται η πνευματική του διαύγεια. Οι αισθήσεις του αρχίζουν να λειτουργούν. Το μυαλό του σιγά- σιγά ξυπνά. Ο καφές, το κρύο, η άθληση ή η προσμονή της ενσωμάτωσης του στη φύση είναι υπεύθυνα για αυτό; Η πόλη τελειώνει και μαζί με αυτή οι ήχοι των αυτοκινήτων σε λίγο. Το μονοπάτι που επέλεξε να ακολουθήσει σήμερα εκτός από ανηφορικό είναι και δύσβατο. Δεν μετανιώνει το πολύ- πολύ να κατέβει από το ποδήλατο και να συνεχίσει με τα πόδια. Το έχει ξανακάνει.

Τον σκύλο δεν τον πρόσεξε καθόλου. Αισθάνθηκε μόνο το δάγκωμα του στο πίσω μέρος του ποδιού του. Ο Κύριος του έτρεξε προς το μέρος του ψελλίζοντας συγγνώμες. Ο Άγγελος δεν θέλησε να χαλάσει τη μέρα του με το συμβάν, αρκέσθηκε στη διαβεβαίωση του ιδιοκτήτη του σκύλου ότι αυτός ήταν εμβολιασμένος. Σκούπισε με το χαρτομάντιλο του το αίμα που έτρεχε από το πόδι του. Όλοι οι φυλακισμένοι βγήκαν σήμερα βόλτα στο βουνό σκέφτηκε. Τον ενόχλησε η δουλικότητα και οι δικαιολογίες του Κύριου-Δεσμοφύλακα του ζώου, μα δεν αντέδρασε. Η μέρα μου στο βουνό θα συνεχιστεί , αποφάσισε με καινούργια συντροφιά το πόνο στο πόδι. Τουλάχιστον είναι καλύτερος από το πόνο στη ψυχή.

Κάλυψε τα πρώτα χιλιόμετρα της διαδρομής μέσα στο δάσος άλλοτε ποδηλατώντας και άλλοτε περπατώντας. Εκτός από τα πόδια γύμναζε και τα χέρια αφού στη μισή τουλάχιστον διαδρομή ήταν αναγκασμένος να κουβαλά το ποδήλατο στη πλάτη. Μα δεν βαρυγκωμούσε. Η ησυχία του δάσους και η απόλυτη ταύτιση του με τη φύση τον παρηγορούσε. Τα δέντρα και τα πουλιά του μιλούσαν και απάλυναν τη κούραση του. Η πέρδικα που τον είδε μάζεψε τα περδικόπουλα και εξαφανίστηκε. Είχε φαίνεται ταυτίσει τον άνθρωπο με τη κακία. Αυτή τουλάχιστον δεν ήταν ούτε αισθανόταν φυλακισμένη. Το πολύ-πολύ να κατέληγε σε κάποιο τραπέζι σαν έδεσμα αν έπεφτε στα δίκτυα κάποιου αδίστακτου δολοφόνου. Αλλά αυτό δεν το ήξερε και δεν έπρεπε να το μάθει.

Η κούραση αλλά και ο πόνος στο πόδι τον ανάγκασε να σταματήσει για να ξαποστάσει. Έκανε μεγάλη προσπάθεια να μην ανάψει τσιγάρο. Πάντα κουβαλούσε μαζί του στο σακίδιο του τα τσιγάρα μαζί με το απαραίτητο νερό και ξηρά τροφή. Κάθισε σε μια πέτρα. Έμοιαζε με πολυθρόνα. Πρωτόγονη πολυθρόνα. Αναρωτήθηκε πόσοι άλλοι και από πόσο καιρό πριν την έχουν χρησιμοποιήσει για τον ίδιο με αυτόν λόγο. Πόσα κουρασμένα σώματα και φυλακισμένες ψυχές έχει φιλοξενήσει; Δεν ένοιωθε τον εαυτό του ικανό να συνεχίσει την ανάβαση, θα έπρεπε να αλλάξει πορεία. Οι επιλογές του ήταν δύο. Ή να γυρίσει από τον δρόμο που ήλθε ή να επιστρέψει από το πρόσφατα καμένο τμήμα του βουνού. Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα. Το μονοπάτι από το οποίο ανέβηκε του προξενούσε τρόμο. Ο φυλακισμένος σκύλος ήταν ακόμη εκεί; Κι αν ήταν και συνέχιζε να απολαμβάνει τις λίγες στιγμές ελευθερίας του δαγκώνοντας ότι κουνιόταν στο διάβα του ; Από την άλλη δεν ήθελε να αντικρύσει αυτό που άφησε πίσω της η λαίλαπα της φωτιάς το καλοκαίρι στη περιοχή. Καταράστηκε το Προμηθέα. Λοιδόρησε τους ανθρώπους. Είναι δυνατόν σκέφτηκε οι φυλακισμένοι να μην θέλουν την ελευθερία τους; Είναι δυνατόν να αγωνίζονται να επεκτείνουν τις φυλακές τους;

Ο φόβος τον ανάγκασε να επιλέξει τη δεύτερη διαδρομή. Μετά τη φωτιά δεν είχε τα ψυχικά αποθέματα να επισκεφθεί τη περιοχή. Ένοιωθε ότι θα πονούσε ψυχικά. Αλλά τελικά προτίμησε τον πόνο της ψυχής από το πόνο του σώματος. Η διαδρομή ήταν εύκολη για να τη πραγματοποιήσει ποδηλατώντας. Ξεκίνησε διστακτικά. Έβλεπε το καμένο δάσος από μακριά και πιανόταν η ψυχή του. Άρχισε να νοιώθει άσκημα. Σιγά-σιγά το πράσινο παραχωρούσε τη θέση του στο μαύρο. Μια μαυρίλα που κάλυπτε τις αισθήσεις και πλάκωνε τη καρδιά του φυλακισμένου εαυτού του. Όχι εγώ δεν είμαι σαν τους άλλους φυλακισμένους φώναξε δυνατά στο καμένο δάσος. Εγώ έχω μάθει να σκέπτομαι και κανένας δεν είναι ικανός να φυλακίσει το μυαλό μου.

Τα δένδρα έχουν ψυχή ; Αναρωτήθηκε . Και αν έχουν που άραγε να βρίσκεται τώρα η ψυχή τους; Κάηκαν, ψόφησαν ή πέθαναν; Μήπως δολοφονήθηκαν και μαζί με αυτά και οι δικές μας ζωές; Ποδηλατούσε γρήγορα , αλλά παράλληλα παρατηρούσε. Ήταν μια διαδρομή που την ήξερε καλά αφού την είχε επανειλημμένα περπατήσει, τρέξει και ποδηλατήσει. Αλλά τώρα τίποτε δεν του θύμιζε το παρελθόν. Τα πεύκα έμοιαζαν με όρθια κάρβουνα που περίμεναν στη σειρά τα ειδικά συνεργεία για να αξιοποιηθούν στα αντιπλημμυρικά έργα. Τρομάρα μας. Κάποια ήδη είχαν αξιοποιηθεί. Το δυστύχημα για τους ανθρώπους είναι ότι ακολουθούν και προσαρμόζονται στο αιτιατό . Το αίτιο το παρακάμπτουν, δεν υπάρχει για αυτούς.

Η κούραση και ο πόνος τον ανάγκασαν να σταματήσει για δεύτερη φορά. Ήπιε δυο γουλιές νερό και έπλυνε τη πληγή του. Κάθισε σε μια μαύρη πέτρα. Πόσες φορές άραγε αυτή η πέτρα να είχε δει παρόμοιες συμφορές; Πήγε να ακουμπήσει κάτω το σάκο του και τότε τις είδε. Δύο χελώνες ή μάλλον δυό άδεια μαυρισμένα καβούκια το ένα δίπλα στο άλλο. Τα καβούκια άδεια τον κοίταζαν περιπαιχτικά. Τα ένοιωσε να τον κοροϊδεύουν. Τα άκουσε να το μιλούν. Αυτά δεν έκλαιγαν ο Άγγελος έκλαιγε. Ποιος ξέρει αν η καταστροφή βρήκε τις χελώνες κατά τη διάρκεια της ερωτικής τους πράξης; Ποιος ξέρει αν η φωτιά κατάστρεψε το μεγαλείο της τελετουργίας του ερωτισμού; Η κορύφωση της σεξουαλικής τους δραστηριότητας ήλθε μαζί με τη κορύφωση του δράματος; Και τότε άκουσε να του μιλούν.

Άνθρωπε , αναρωτήθηκες ποιος μας δολοφόνησε ; Αναρωτήθηκες αν η απληστία σας , των φυλακισμένων που αποζητούν με μανία περισσότερες φυλακές, φταίει που όσα ζωντανά της φύσης δεν τα αιχμαλωτίσατε, για να τα χρησιμοποιήσετε σαν δούλους και παιχνίδια για τις ελεύθερες ώρες σας, τα έκανε πτώματα; Αναρωτήθηκες ποιος έχει σειρά μετά από εμάς; Οι νεκροί χαιρετούν το μελλοθάνατο.

Σ’ ΑΥΤΗ ΤΗ ΓΕΙΤΟΝΙΑ ….

Ποιος είναι ο Χολαργός σήμερα; Μήπως αποτελεί όπως ισχυρίζονται πολλοί ένα απλό ξενοδοχείο Ύπνου; Τελικά φταίει μόνον ο ρυθμός της σημερινής ζωής που αλλοτριώνει τους πολίτες , οι ίδιοι οι πολίτες ή η δομή και η οργάνωση της πόλης μας; Είναι σαφές ότι όλοι μαζί οι παράγοντες αυτοί επιδρούν αρνητικά στη διαμόρφωση ενός κλίματος συμμετοχής των δημοτών στα τεκταινόμενα της πόλης, μα θεωρώ ότι η πηγή του κακού ξεκινά από την εγκατάλειψη της γειτονιάς, όπως τη ζήσαμε παλαιότερα.

Η γειτονιά αποτελεί το βασικότερο κύτταρο δημιουργίας και ανάπτυξης της κοινωνίας των πολιτών σε τοπικό επίπεδο. Η γειτονιά σαν συνεκτικό στοιχείο συμπεριφορών και πρακτικών δημιουργεί χαρακτήρες, πλάθει συνειδήσεις , καλλιεργεί την αλληλεγγύη, ευνοεί τη συμμετοχή και εμπνέει ασφάλεια και σιγουριά.

Γειτονιά δεν είναι μόνον το καφενείο της κάθε περιοχής, γειτονιά είναι και οι ελεύθεροι χώροι που παίζουν τα παιδιά, η ίδια η πολυκατοικία που μένουμε, τα μαγαζιά και το περίπτερο που ψωνίζουμε, το σχολείο και οι χώροι άθλησης. Η Γειτονιά είναι η οικογένεια της κάθε περιοχής δημιουργεί παραδόσεις και χώρους συνάθροισης και διασκέδασης. Στη γειτονιά οι πολίτες θα αναφέρουν τα προβλήματα τους και θα προτείνουν λύσεις . Την γειτονιά πρέπει να αφουγκράζονται οι τοπικοί άρχοντες για να δώσουν το δικαίωμα στους δημότες να συμμετάσχουν στα κοινά. Δίπλα σε κάθε γειτονιά υπάρχει μια άλλη γειτονιά και όλες μαζί συγκροτούν τη πόλη. Πόλη χωρίς γειτονιές είναι πόλη μη λειτουργική πραγματικά, πόλη χωρίς ταυτότητα, πόλη μη συμμετοχική που εύκολα αλλοτριώνεται και κυβερνάται δικτατορικά.

Υπάρχουν όμως στο Χολαργό γειτονιές σήμερα; Ζω τον τελευταίο καιρό μια συγκλονιστική εμπειρία που μου θυμίζει τα πρώτα χρόνια της παρουσίας μου στη πόλη μας, όταν η γειτονιά αποτελούσε τον συνεκτικό ιστό της πόλης. Μία κάβα τόπος συνάθροισης όλων των ηλικιών, δίπλα από μια πλατεία όπου τα παιδιά παίζουν και οι μεγαλύτεροι συνομιλούν. Καφενείο, ταβέρνα, περίπτερο, ουζερί, κομμωτήριο, video club συμπληρώνουν το σκηνικό. Άνθρωποι που γνωρίζονται μεταξύ τους που συνομιλούν , που προβληματίζονται που ανταλλάσουν εμπειρίες και κουλτούρες. Φιλόζωοι με τους προβληματισμούς τους, μετανάστες οικονομικοί και μη, αδιάφοροι, προβληματισμένοι όλοι μαζί δημιουργούν την κουλτούρα της γειτονιάς. Νέοι και γέροι μαζί , άνθρωποι με διαφορετικό κοινωνικό, πολιτιστικό και επιστημονικό επίπεδο απευθύνονται ο ένας στον άλλο με το μικρό τους όνομα ή με το υποκοριστικό τους , ανταλλάσουν ιδέες αλλά και πειράγματα , ερωτεύονται, ηρεμούν και εκτονώνονται.

Τη γειτονιά αυτή την ανακάλυψα πρόσφατα όταν ο συνδυασμός της Περικλέους Πολιτείας πραγματοποίησε στα πλαίσια του προγράμματος του «Μια γειτονιά , μια πόλη» ρεμπέτικη βραδιά στη περιοχή και από τότε κόλλησα εκεί. Βρήκα αυτό που μου στερεί η πραγματική μου γειτονιά τη ταυτότητα της γειτονιάς. Θυμάμαι πριν από χρόνια το πρώτο site για το Χολαργό που είχα δημιουργήσει στο διαδίκτυο με τίτλο «Η Γειτονιά μου ο Χολαργός» . Τότε είχα στο μυαλό μου την ίδια αυτή γειτονιά που δεν άλλαξε σχεδόν καθόλου. Απλά βρήκα τους παλιούς φίλους μου , γνώρισα νέους και ανακάλυψα ότι μεγάλωσα λιγάκι αφού τα παιδιά των φίλων μου που τα γνώριζα μωρά συζητούν πλέον μαζί μου.

Θυμήθηκα το γνωστό τραγούδι του μεγάλου μας συνθέτη Μάνου Θεοδωράκη σε στίχους του επίσης μεγάλου Μάνου Ελευθερίου.

Σ' αυτή τη γειτονιά,
και βράδυ και πρωί
περάσαμε και χάσαμε
ολόκληρη ζωή

Σ' αυτή τη γειτονιά
μέσ' στο μικρό στενό
χαθήκαμε και ζήσαμε
μακριά κι απ' τον Θεό

Σ' αυτή τη γειτονιά
μας πήραν οι καημοί
μας πήραν και μας πρόδωσαν
για μια μπουκιά ψωμί

Πόλη χωρίς γειτονιές είναι πόλη χωρίς μνήμη. Και η πόλη χωρίς μνήμη δεν έχει ούτε παρόν ούτε μέλλον.